محمدجواد صدریمهر، معاون توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی، در سخنرانی خود در همایش ملی آموزش نسل چهارم، با روایت تجربه موفق این معاونت در ساخت سریع مدارس با بهرهگیری از توان شرکتهای دانشبنیان، از آغاز طراحی الگوی نوین «مدارس فردا» خبر داد و بر ضرورت انطباق سیستم آموزشی با مقتضیات آینده تأکید کرد.
به گزارش پایگاه خبری اکونوآوری، صدریمهر با اشاره به دستور هیات دولت در ابتدای سال ۱۴۰۴ مبنی بر احداث مدرسه در مناطق کمبرخوردار پیرامون تهران، تشریح کرد: معاونت علمی با هدف ارتقای سرانه استعدادهای درخشان در شهرستان شهریار، مسئولیت ساخت دو واحد آموزشی دخترانه و پسرانه را بر عهده گرفت.
او با روایت چالشهای پیشروی این پروژه افزود: سازندگان بزرگ صنعت ساختمان در تهران، تحویل چنین پروژهای را در بازه پنجماهه غیرممکن دانستند. با این حال، معاونت علمی با اعتماد به ظرفیتهای دانشبنیان کشور، کار را به مجموعهای سپرد که با بهرهگیری از نرمافزار مدیریت ساخت و مدلسازی اطلاعات ساختمان (BIM)، موفق شد با وجود محدودیتهای لجستیکی و چالشهای حملونقل ناشی از شرایط خاص کشور، این دو واحد آموزشی را در مدتزمانی کمتر از چهار ماه با بالاترین استانداردهای کیفی به بهرهبرداری برساند.
صدریمهر در ادامه تأکید کرد: موفقیت این تجربه، زمینه را برای تکلیفی جدید فراهم آورد؛ چراکه رئیسجمهور از معاونت علمی خواست تا با الهام از این الگو، طرحی جامع برای «مدارس فردا» ارائه دهد. به باور وی، طراحی این مدارس باید بر پایه شناخت دقیق ویژگیهای آینده، از جمله سرعت بالای تغییرات، عدم قطعیتها و غلبه حاکمیت دادهها بنا شود؛ چراکه بسیاری از مشاغل سنتی در دهههای پیش رو جای خود را به مشاغل نوین خواهند داد و آموزش باید برای این زیستبوم جدید طراحی گردد.
معاون توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی، تربیت دانشآموز برای آینده را مستلزم تقویت چهار ساحت کلیدی دانست. نخست ساحت هویتی است که بر مؤلفههایی همچون عزتنفس، مسئولیتپذیری و تقویت عرق ملی و مذهبی تمرکز دارد؛ دوم ساحت اجتماعی و مشارکتی که مهارتهای کار تیمی و همدلی را در کانون توجه قرار میدهد؛ سوم ساحت خلاقیت و نوآوری با تأکید بر تفکر خلاق و حل مسئله، و در نهایت ساحت علم و فناوری که فراگیری علوم تحولآفرین نظیر هوش مصنوعی و علوم شناختی را هدفگذاری کرده است.
وی با برشمردن گذار از آموزشهای سنتی به سمت الگوهای نوین، خاطرنشان کرد: نظام آموزشی آینده باید به سوی شخصیسازی، آموزش فراگیر و یادگیری مادامالعمر حرکت کند تا بتواند نسل آینده را برای مواجهه با مقتضیات جهان دانشبنیان تجهیز نماید.
گذار از آموزش سنتی به مدل «آموزش مکمل»
محمدجواد صدریمهر، همچنین بر رویکرد هوشمندانه «آموزش مکمل» تأکید کرد. وی با بیان اینکه این معاونت برای طراحی مدارس آینده، از مداخله در ساختار، شرح درس و روشهای تدریس مرسوم پرهیز کرده است، تشریح کرد: استراتژی اصلی بر پایه تغییر در فضای فیزیکی و محیط یادگیری استوار بوده تا دانشآموزان در بستری متفاوت و مجهز، مهارتهای نوین را تجربه کنند.
این مقام مسئول با اشاره به اینکه در مدل آموزش مکمل، کلاس درس تنها نقطه یادگیری نیست، از بازتعریف فضاهای سنتی مدرسه با مشارکت مستقیم شرکتهای دانشبنیان خبر داد. بر اساس این الگو، مفهوم «اتاق کتابخانه» حذف و کل مدرسه به فضایی برای تعامل و ایدهپردازی تبدیل شده است؛ جایی که دیوارها با وایتبرد پوشیده شده تا ایدهها در لحظه ثبت و به اشتراک گذاشته شوند. کارگاههای فنی مدرسه نیز با عبور از ابزارهای سنتی، به کارگاههای ساخت پیشرفته مجهز شدهاند که در آنها آموزشهای رباتیک، اینترنت اشیا و ساخت نمونههای سهبعدی متناسب با نیازهای آینده ارائه میشود. همچنین، آزمایشگاههای مدرسه با بهرهگیری از فناوری واقعیت مجازی و افزوده، محیطهای علمی را به فضاهای شبیهسازیشده و دقیق تغییر داده و سایتهای کامپیوتری به کارگاههای پویانمایی، برنامهنویسی و آزمایشگاههای هوش مصنوعی تبدیل شدهاند. علاوه بر این، سالنهای بازی شناختی نیز برای آموزش مفاهیم پیچیده علوم شناختی از طریق بازی طراحی شدهاند تا بستری جذاب و عمیق برای یادگیری فراهم شود.
معاون توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی، با ذکر مثالهایی از پروژههای دانشآموزی، درهمتنیدگی این فضاها را کلید اصلی مهارتافزایی دانست.
وی توضیح داد: چگونه دانشآموزان با ترکیب کارگاه تولید محتوا، کارگاه نمونهسازی پیشرفته و کارگاه پویانمایی، میتوانند از ایده تا ساخت مدلهای سهبعدی و تولید پادکست یا انیمیشن را به صورت یکپارچه تجربه کنند و به انیمیشنسازانی نوین تبدیل شوند.
صدریمهر این روایت، به یک دستاورد غیرمنتظره در مدرسه فرزانگان شهریار اشاره کرد و آن را نشانه موفقیت مدل آموزش مکمل دانست. وی اظهار داشت: این تحول در فضاها، موجب شد تا معلمان به طور خودجوش از چارچوب سنتی کلاس درس خارج شده و آموزش دروس رسمی حتی در حوزههایی مانند زبان انگلیسی را به این محیطهای مکمل منتقل کنند. بدین ترتیب، معلم زبان با بهرهگیری از سالن بازیهای شناختی برای تمرین مکالمه و استفاده از کارگاه تولید محتوا برای ضبط پادکست توسط دانشآموزان، روش تدریس خود را با فضای نوین مدرسه همسو کرد. این الگوی جدید نشان میدهد که بدون نیاز به تغییر در طرح درسهای رسمی، میتوان با تغییر در کالبد و محیط آموزشی، معلم و دانشآموز را به سمت روشهای تدریس خلاقانه، تعاملی و مهارتی هدایت کرد.
در پی ارزیابی موفقیتآمیز فاز نخست و بازدید میدانی رئیسجمهور از مدارس الگو در شهریار که با تعامل مستقیم با دانشآموزان و معلمان همراه بود، معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری مأموریت یافت تا با تدوین راهکارهای «مقیاسپذیری»، این الگوی نوین آموزشی را در سطح ملی گسترش دهد.
نخستین محور توسعه، پلتفرمهای فیزیکی است که صدریمهر با تأکید بر اینکه این مدل آموزشی منحصر به مناطق برخوردار نیست، از اثبات قابلیت تعمیمپذیری آن در مناطق گوناگون خبر داد. تجربه اجرای مدلهای مشابه در نقاطی نظیر محله هرندی و همکاری با نهادهایی چون بنیاد برکت برای تجهیز مدارس مناطق کمبرخوردار و دور از مرکز، نشان میدهد که این زیرساختها با انعطافپذیری بالا قابل گسترش به سراسر کشور هستند.
در حوزه محتوا، معاونت علمی رویکردی مبتنی بر دستیار هوش مصنوعی را در پیش گرفته است. صدریمهر با تصریح اینکه هوش مصنوعی به عنوان دستیار معلم عمل میکند و نه جایگزین او، خاطرنشان کرد: این فناوری با تحلیل نیازهای آموزشی، به معلمان در طراحی طرح درسهای تجربه محور، زمانبندی دقیق و انتخاب بهترین روش تدریس کمک میکند؛ به طوری که معلمی که از ابزارهای هوشمند بهره میبرد، بهمراتب توانمندتر از دیگران در انتقال مفاهیم عمل خواهد کرد.
سومین محور، شخصیسازی آموزش برای دانشآموزان است که از طریق تحلیل دادههای شایستگی و مهارتی هر فرد صورت میگیرد. در این مدل، دستیار هوش مصنوعی به معلم کمک میکند تا محتوای آموزشی را متناسب با سبکهای یادگیری متفاوت دانشآموزان در یک کلاس درس واحد، به شیوههای مختلف (متنی، بصری، شنیداری و غیره) تولید و ارائه کند.
صدریمهر در پایان، بر اهمیت بازتعریف شایستگیهای معلم در این مدل تأکید کرد. در ابن مدل معلم از نقش سنتی خود فراتر رفته و به یک «هدایتگر» تبدیل میشود که دانشآموزان را از مرحله پرسش تا کشف، و از ایده تا رسیدن به نمونه اولیه هدایت میکند و حتی بازی را به عنوان یک موقعیت آموزشی اثرگذار به کار میگیرد.
وی ابراز امیدواری کرد: با نهادینه شدن این بسته کامل آموزشی و تکیه بر روحیه ایثار و نوآوری، بتوان آیندهای شایسته برای نسل جوان ایران اسلامی رقم زد.
