به گزارش پایگاه خبری اکونوآوری، توسعه فناوری برای گروه‌هایی از جامعه که به دلیل افزایش سن، معلولیت، محدودیت‌های حرکتی و شناختی یا شرایط سنی خاص، با برخی موانع در انجام امور روزمره مواجه هستند، می‌تواند به کاهش این محدودیت‌ها، افزایش استقلال فردی و ارتقای کیفیت زندگی آنان منجر شود. فناوری‌های نوین با فراهم کردن راهکارهای هوشمند، شخصی‌سازی‌شده و دسترس‌پذیر، در حوزه‌هایی همچون پایش سلامت، تشخیص و پیشگیری، توانبخشی، مراقبت، آموزش و انجام امور روزمره نقش‌آفرینی می‌کنند و در همین راستا، توسعه محصولات و خدمات فناورانه برای سالمندان، در زمره حوزه‌های مهم توسعه فناوری قرار گرفته است.
معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری نیز با حمایت از طرح‌های فناورانه و محصول‌محور در این حوزه، تلاش دارد توسعه فناوری را از سطح پژوهش و نمونه‌سازی به سمت تولید محصولات کاربردی و راهکارهای قابل استفاده هدایت کند؛ مسیری که استمرار آن می‌تواند به شکل‌گیری زیست‌بومی فعال‌تر برای طراحی و توسعه محصولات هوشمند، کارآمد و دسترس‌پذیر برای سالمندان، توان‌یابان، افراد دارای معلولیت و سایر گروه‌های دارای نیازهای ویژه منجر شود.
در همین راستا، در قالب برنامه توسعه فناوری‌های حوزه سالمندی، مجموعاً از ۳۳ طرح فناورانه و محصول‌محور با حجم اعتباری در حدود ۱۶۰ میلیارد ریال حمایت شده است. از این تعداد، ۱۱ طرح با مجری‌گری اعضای هیئت‌علمی در قالب قرارداد با دانشگاه‌ها و ۲۲ طرح نیز از طریق عقد قرارداد با شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان به اجرا درآمده‌اند. تاکنون ۲۶ طرح با موفقیت خاتمه یافته و به دستاوردهای ملموس در قالب محصولات و فناوری‌های کاربردی منجر شده‌اند و ۷ طرح نیز در حال اجرا هستند.
طیف حمایت‌های انجام‌شده توسط معاونت علمی، مجموعه‌ای متنوع از نیازهای فناورانه سالمندان را دربرمی‌گیرد؛ از طراحی لباس ویژه بیماران مبتلا به آلزایمر، تشخیص زودهنگام آلزایمر با استفاده از هوش مصنوعی و آزمون‌های شناختی و توسعه پروتکل دیجیتال غربالگری دمانس، تا طراحی سامانه‌های پایش وضعیت فیزیکی و علائم حیاتی، پایش سلامت مبتنی بر تله‌مدیسین و توسعه سامانه‌های هوشمند مراقبت از سالمندان.
بخش دیگری از این طرح‌ها به توسعه فناوری‌های توانبخشی و کمک‌حرکتی اختصاص یافته است. طراحی و پیاده‌سازی نسل جدید سامانه توانبخشی دست با قابلیت استفاده در امور روزمره، ارزیابی ربات فیزیوتراپ مفصل لگن برای سالمندان دچار عوارض ناشی از سکته مغزی، طراحی و ساخت نمونه عملیاتی ربات توانبخشی راه رفتن، توسعه دستگاه‌های توانبخشی مدرن، طراحی و ساخت دستگاه ارتعاشات کنترل‌شده برای بهبود وضعیت عضلانی ـ اسکلتی و توسعه دستیارهای هوشمند برای مراقبت از سالمندان، از جمله موضوعاتی است که در این مسیر مورد حمایت قرار گرفته است.
پیشگیری و کاهش خطر حوادث نیز از دیگر محورهای این مجموعه طرح‌هاست. توسعه حسگرهای راداری برای تشخیص سقوط، ارائه راهکارهای جامع پیشگیری از زمین‌خوردن و طراحی سامانه‌های هوشمند مدیریت و پایش مراقبت سلامت سالمندی، بخشی از تلاش‌های فناورانه برای افزایش ایمنی سالمندان و فراهم کردن امکان مراقبت بهنگام و هوشمند را تشکیل می‌دهد.
در حوزه سلامت و تشخیص نیز طرح‌هایی با تمرکز بر پایش غیرتهاجمی، درمان و مراقبت از بیماری‌ها و عوارض مرتبط با سالمندی دنبال شده است؛ از جمله توسعه هموگلوبین‌متر غیرتهاجمی، حسگر زیستی میکروفلوئیدیک برای پایش غیرتهاجمی سالمندان دیابتی از طریق بزاق، سامانه ارزیابی سلامت استخوان با کمک الکترومغناطیس، دستگاه بیوفیدبک کف لگنی، محصولات درمانی زخم بستر و پانسمان‌های تخصصی و همچنین فناوری‌های مرتبط با درمان و کنترل مشکلات مفصلی و اسکلتی.
همزمان با توسعه محصولات سخت‌افزاری و سامانه‌های فناورانه، توجه به راهکارهای نرم‌افزاری و تعاملی نیز در این برنامه دیده شده است. دستیارهای تصویری ـ صوتی، دستیار صوتی مبتنی بر هوش مصنوعی برای ارائه خدمات دیجیتال به سالمندان، همراه مجازی خانواده و سامانه‌های شخصی‌سازی‌شده مراقبت، نمونه‌هایی از تلاش برای نزدیک کردن فناوری‌های دیجیتال به نیازهای واقعی سالمندان و ساده‌تر کردن دسترسی آنان به برخی خدمات هستند.
واقعیت مجازی و فناوری‌های شناختی نیز در بخشی از طرح‌ها به‌عنوان ابزاری برای تقویت توانمندی‌های شناختی و حرکتی سالمندان مورد توجه قرار گرفته‌اند. طراحی و توسعه سامانه یکپارچه غربالگری زودهنگام آلزایمر و ارتقای توانمندی‌های حرکتی و شناختی با استفاده از واقعیت مجازی و همچنین بسته‌های فناوری نوین آموزشی شامل ربات اجتماعی، سامانه واقعیت مجازی و بازی‌های اندرویدی، از جمله طرح‌هایی هستند که ظرفیت فناوری‌های نوین برای آموزش، سرگرمی و توانبخشی شناختی را دنبال می‌کنند.
این رویکرد در سطحی فراتر از تولید محصول نیز دنبال شده و در کنار حمایت از توسعه فناوری‌های کاربردی، از ظرفیت‌های آموزشی و ترویجی برای فرهنگ‌سازی و افزایش آگاهی عمومی درباره فناوری‌های مرتبط با سالمندی و نیازهای شناختی استفاده شده است.
در همین راستا، حمایت از محصولات ترویجی و آموزشی از سوی ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی، از جمله چاپ کتاب «ذهن فعال در سالمندی» با تمرکز بر تمرینات شناختی در سالمندان، توسعه اپلیکیشن و دیگر ابزارهای محتوایی و آموزشی، بخشی از این مسیر را تشکیل می‌دهد تا توسعه فناوری با آموزش، فرهنگ‌سازی و آماده‌سازی جامعه برای استفاده مؤثر از این ظرفیت‌ها همراه شود.
تمرکز بر این حوزه، در واقع بخشی از نگاه مسئله‌محور به توسعه اقتصاد دانش‌بنیان است؛ نگاهی که در آن، نیازهای واقعی جامعه می‌توانند به موضوعی برای تحقیق، طراحی، توسعه محصول و شکل‌گیری بازارهای جدید فناورانه تبدیل شوند. ورود شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان به حوزه سالمندی و دیگر گروه‌های دارای نیازهای ویژه، از یک سو ظرفیت تولید راهکارهای بومی و متناسب با شرایط جامعه را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر، مسیر حضور فناوری در زندگی روزمره و پاسخ‌گویی به مسائل اجتماعی را هموارتر می‌کند.
