به گزارش پایگاه خبری اکونوآوری، اسفندیار اختیاری، معاون سیاست‌گذاری و توسعه معاونت علمی و دبیر شورای راهبری فناوری‌ها و تولیدات دانش‌بنیان، در سمینار «تحول مفاهیم شهری و مسیر حرکت به سوی شهرهای دانش‌بنیان، هوشمند و شناختی» که امروز، ۲۳ مهرماه ۱۴۰۵، با حضور حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور برگزار شد، به تبیین مفهوم شهر دانش‌بنیان، ظرفیت‌های زیست‌بوم نوآوری کشور و ضرورت بهره‌گیری از توان علمی و فناورانه در مدیریت و توسعه شهرها پرداخت.
اختیاری در این نشست با اشاره به شکل‌گیری و توسعه زیست‌بوم نوآوری کشور، اظهار کرد: امروز در کنار بخش‌های مختلف اقتصاد، اقتصاد دانش‌بنیان نیز به‌عنوان یکی از محورهای توسعه کشور مطرح است. این اقتصاد بر دانش، فناوری، نوآوری و سرمایه انسانی تکیه دارد و برای تحقق اهداف آن، مجموعه‌ای از زیرساخت‌ها، نهادها و سازوکارهای حمایتی شکل گرفته است.
وی با اشاره به ظرفیت‌های موجود در استان اصفهان، شهرک‌های علمی و تحقیقاتی، پارک‌های علم و فناوری، مراکز نوآوری، مراکز رشد، شتاب‌دهنده‌ها و فضاهای کار اشتراکی را از اجزای زیست‌بوم نوآوری کشور برشمرد و افزود: در کنار این زیرساخت‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان در گروه‌های نوپا، نوآور و فناور و همچنین واحدهای خلاق، بخش دیگری از ظرفیت‌های این زیست‌بوم را تشکیل می‌دهند.
دبیر شورای راهبری فناوری‌ها و تولیدات دانش‌بنیان با اشاره به نقش قوانین حمایتی در توسعه این ظرفیت‌ها، قانون حمایت از شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان مصوب سال ۱۳۸۹ و قانون جهش تولید دانش‌بنیان مصوب سال ۱۴۰۱ را از چارچوب‌های قانونی مهم این حوزه دانست و گفت: با گسترش زیست‌بوم نوآوری کشور، ضرورت بازنگری و توسعه سازوکارهای حمایتی نیز مطرح شد. در قانون جهش تولید دانش‌بنیان، موضوعاتی همچون تقویت ابزارهای تأمین مالی، توسعه زیرساخت‌ها و گسترش بازار محصولات دانش‌بنیان مورد توجه قرار گرفته است.
وی با تأکید بر اینکه بهره‌گیری از ظرفیت‌های قانونی این حوزه به آشنایی و مشارکت مجموعه‌های مختلف نیاز دارد، خاطرنشان کرد: شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان، دانشگاه‌ها، سازمان‌های توسعه‌ای و نهادهای تأمین مالی، همگی می‌توانند در چارچوب این قانون نقش‌آفرینی کنند. معاونت علمی نیز آمادگی دارد برای تبیین ظرفیت‌های قانونی و کمک به بهره‌گیری مؤثرتر از آن‌ها، با دستگاه‌ها و نهادهای مختلف همکاری کند.
اختیاری در ادامه، مسئله اصلی توسعه شهرهای دانش‌بنیان را نحوه ارتباط زیست‌بوم نوآوری با مسائل و نیازهای واقعی شهرها عنوان کرد و افزود: پرسش اساسی این است که زیست‌بوم نوآوری شکل‌گرفته در شهرهای مختلف تا چه اندازه توانسته است با زندگی مردم ارتباط برقرار کند و از دانش و توان شرکت‌های فناور برای حل مسائل شهری بهره بگیرد.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از مسائل روزمره شهرها، از جمله آلودگی هوا، مشکلات زیست‌محیطی، فرایندهای اداری طولانی و شیوه‌های سنتی ارائه خدمات، تصریح کرد: وجود پارک علم و فناوری، شرکت دانش‌بنیان و زیرساخت‌های پیشرفته، به‌تنهایی به معنای دانش‌بنیان شدن یک شهر نیست. مسئله این است که دانش و نوآوری تا چه اندازه در بدنه مدیریت شهری و فرایندهای تصمیم‌گیری و ارائه خدمات نفوذ کرده و به بهبود عملکرد شهر منجر شده است.
معاون سیاست‌گذاری و توسعه معاونت علمی با بیان اینکه شهر دانش‌بنیان نباید به مجموعه‌ای محدود از شرکت‌ها و مراکز فناورانه در بخشی از شهر تقلیل پیدا کند، اظهار کرد: ممکن است شهری از فناوری‌های پیشرفته استفاده کند، اما همچنان در شیوه مدیریت، ارائه خدمات و حل مسائل خود از الگوهای سنتی پیروی کند. بنابراین، برخورداری از فناوری به‌تنهایی کافی نیست و باید دانش و نوآوری در سازوکارهای اداره شهر نیز به کار گرفته شود.
وی در تشریح مفهوم شهر دانش‌بنیان گفت: شهر دانش‌بنیان شهری است که در آن دانش، سرمایه انسانی و نوآوری به‌صورت نظام‌مند و با بهره‌گیری از حکمرانی هوشمند، به خلق ارزش اقتصادی، ارتقای کیفیت زندگی و توسعه پایدار شهری منجر می‌شود.
اختیاری با تأکید بر اینکه حرکت به سمت چنین الگویی دیگر صرفاً یک انتخاب لوکس برای شهرها نیست، افزود: محدودیت منابع، مسائل زیست‌محیطی، مشکلات خدمات شهری و ضرورت ارتقای آسایش و کیفیت زندگی شهروندان، نیاز به بازنگری در الگوهای توسعه شهری را افزایش داده است. ادامه مسیرهای گذشته، لزوماً به نتایج متفاوتی منجر نمی‌شود؛ ازاین‌رو، مدیران شهری و مسئولان حوزه صنعت باید با رویکردی مبتنی بر دانش و نوآوری به مسائل نگاه کنند.
وی با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و دانشگاه‌ها در حل مسائل شهری، خاطرنشان کرد: هنگامی که مسئله‌ای در شهر وجود دارد، باید از توان علمی دانشگاه‌ها، ظرفیت شرکت‌های فناور و تخصص نیروی انسانی برای یافتن راه‌حل استفاده کرد. در این رویکرد، تصمیم‌گیری درباره مسیر توسعه صنایع و فعالیت‌های اقتصادی نیز باید با توجه به دانش، فناوری، ظرفیت‌های محیطی و نیازهای واقعی شهر انجام شود.
دبیر شورای راهبری فناوری‌ها و تولیدات دانش‌بنیان همچنین بر ضرورت همکاری میان دستگاه‌های اجرایی و نهادهای اثرگذار در مدیریت شهری تأکید کرد و گفت: تحقق شهر دانش‌بنیان با عملکرد یک دستگاه یا سازمان به‌تنهایی امکان‌پذیر نیست. استانداری، فرمانداری، شهرداری، شورای شهر، دستگاه‌های متولی صنعت و محیط زیست، دانشگاه‌ها و سایر اجزای مرتبط باید در یک چارچوب هماهنگ برای تحقق این هدف همکاری کنند.
وی با اشاره به اینکه شکل‌گیری شهر دانش‌بنیان به زمان، برنامه‌ریزی و فرهنگ‌سازی نیاز دارد، افزود: تغییر رویکردهای مدیریتی و توسعه فرهنگ استفاده از دانش و نوآوری در اداره شهر، از الزامات این مسیر است. نمی‌توان انتظار داشت که چنین تحولی یک‌شبه اتفاق بیفتد؛ بلکه باید با مشارکت مستمر نهادهای مختلف، زمینه پیوند میان دانش و مسائل شهری را فراهم کرد.
اختیاری در ادامه، شهر یزد را به‌عنوان نخستین شهر کشور دارای مصوبه هیئت وزیران در زمینه شهر دانش‌بنیان معرفی کرد و گفت: در این شهر، فرایند استقرار الگوی شهر دانش‌بنیان در حال پیگیری است. انتخاب یزد نیز با توجه به ظرفیت‌های دانشی، برخورداری از زیست‌بوم نوآوری و امکان استفاده از این ظرفیت‌ها در حل مسائل شهری صورت گرفته است.
وی با اشاره به ضرورت هماهنگی میان دانشگاه و صنعت در مسیر تحول اقتصادی شهرها، توضیح داد: برای تغییر الگوی توسعه صنعتی، صرفاً محدود کردن برخی فعالیت‌ها کافی نیست؛ بلکه باید جایگزین‌های مناسب نیز شناسایی شوند. دانشگاه‌ها و مراکز علمی می‌توانند با معرفی فرصت‌های فناورانه و ظرفیت‌های تولید محصولات جدید، به صنعت در انتخاب مسیرهای توسعه کمک کنند. در کنار آن، نهادهای توسعه‌ای و مدیریت شهری نیز باید زیرساخت‌ها و مکان‌های مناسب را برای استقرار و توسعه فعالیت‌های جدید فراهم کنند.
معاون سیاست‌گذاری و توسعه معاونت علمی، تشکیل شورای راهبری با حضور مجموعه‌های اثرگذار را از الزامات پیشبرد برنامه شهر دانش‌بنیان دانست و اظهار کرد: تصمیم‌گیری‌های مرتبط با توسعه شهری باید در چارچوب اهداف و اولویت‌های مشخص انجام شود. در این مسیر، لازم است طرح‌ها و درخواست‌ها از نظر میزان انطباق با رویکرد توسعه مبتنی بر دانش و نوآوری بررسی شوند و هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف برای اجرای برنامه‌ها شکل بگیرد.
وی همچنین با اشاره به ضرورت تعریف شاخص‌های مشخص برای ارزیابی عملکرد شهرها گفت: پایش شهر دانش‌بنیان باید بر مبنای شاخص‌هایی انجام شود که ابعاد مختلف توسعه را پوشش می‌دهند. این شاخص‌ها، از جمله زیرساخت‌ها و سرمایه انسانی، فرایندهای مدیریتی و اجرایی و کیفیت زندگی شهروندان را دربر می‌گیرند. شاخص‌های مرتبط با شهرهای دانش‌بنیان در معاونت علمی استخراج شده‌اند و قرار است برای استفاده و بهره‌گیری شهرهای مختلف، در قالب مکاتبه رسمی در اختیار آن‌ها قرار گیرند.
اختیاری در جمع‌بندی سخنان خود، پیوند زیست‌بوم شهری و زیست‌بوم نوآوری را شرط اساسی حرکت به سوی شهرهای دانش‌بنیان دانست و تأکید کرد: این دو زیست‌بوم نمی‌توانند به‌صورت جداگانه فعالیت کنند. ظرفیت‌های علمی و فناورانه باید در خدمت نیازهای واقعی شهر قرار گیرند و مسائل شهری نیز به فرصتی برای توسعه نوآوری، خلق ارزش اقتصادی و بهبود کیفیت زندگی تبدیل شوند. تحقق این هدف، به همکاری همه اجزای زیست‌بوم و تغییر نگاه مدیران به فرایند توسعه شهری نیاز دارد.
