به گزارش پایگاه خبری اکونوآوری، عمادالدین فاطمی‌زاده، رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی معاونت علمی، در نشست خبری طرح آموزش هوش مصنوعی به معلمان سراسر کشور با اشاره به سرعت گسترش هوش مصنوعی گفت: نمی‌توان تأثیر این فناوری را در تحولات آموزشی نادیده گرفت. همان‌گونه که اختراع چرخ، کشف آتش و پیدایش خط مسیر زندگی بشر را تغییر دادند، هوش مصنوعی نیز در حال ایجاد تحول در حوزه‌های مختلف است.
او افزود: هوش مصنوعی دیگر فناوری محدود به آزمایشگاه‌های تحقیقاتی، دانشگاه‌ها یا شرکت‌های بزرگ فناوری نیست و به نظام‌های آموزشی نیز وارد شده است. این فناوری اکنون شیوه تدریس، یادگیری و ارزشیابی را تحت تأثیر قرار داده و از همین رو، ادامه آموزش با روش‌های گذشته نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای جدید باشد.
فاطمی‌زاده ضمن تاکید بر اینکه در شرایط موجود، معلمان باید برای مواجهه آگاهانه با فناوری‌های جدید و استفاده از ظرفیت‌های آنها آماده شوند؛ توضیح داد: نقش معلم در نظام آموزشی مبتنی بر فناوری در حال تغییر است و معلم صرفاً انتقال‌دهنده محتوای کتاب‌های درسی یا منابع علمی نیست، بلکه باید نقش راهنما، تسهیلگر و تربیت‌کننده را در فرایند یادگیری ایفا کند.
«طرح ایران دیجیتال» حلقه‌ای از برنامه توسعه آموزش هوش مصنوعی
رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی معاونت علمی با اشاره به برنامه‌های این معاونت در حوزه آموزش اذعان کرد: زنجیره‌ای از برنامه‌ها برای ورود هوش مصنوعی به سطوح مختلف آموزشی از آموزش عمومی تا آموزش عالی و تحصیلات تکمیلی در حال اجرا یا طراحی است.
او با اشاره به طرح «ایران دیجیتال» گفت: مرحله نخست این طرح در حوزه آموزش دانش‌آموزان به پایان رسیده و برنامه «ایران دیجیتال ۲» نیز در دست طراحی است. هدف از مرحله جدید، ارائه آموزش‌های تکمیلی به دانش‌آموزانی عنوان شد که مرحله نخست را با موفقیت پشت سر گذاشته‌اند.
فاطمی‌زاده آموزش معلمان را حلقه دیگری از این زنجیره دانست و افزود: در حوزه آموزش عالی و تحصیلات تکمیلی نیز برنامه‌هایی برای حمایت از کاربرد هوش مصنوعی در رشته‌ها و حوزه‌های مختلف دانشگاهی، از علوم انسانی و علوم پایه تا سایر حوزه‌های آموزشی، دنبال می‌شود.
به گفته فاطمی‌زاده، دوره آموزش هوش مصنوعی ویژه معلمان حاصل همکاری میان وزارت آموزش و پرورش، ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی معاونت علمی، دانشگاه صنعتی شریف و بخش خصوصی است.
او اظهار کرد: ثبت‌نام این دوره قرار است به‌زودی آغاز شود و زمان‌بندی آن از سوی مسئولان مربوط اعلام خواهد شد. محتوای دوره با همکاری و تأیید وزارت آموزش و پرورش و دانشگاه صنعتی شریف تدوین شده و در طراحی آن، نیازهای معلمان مورد توجه قرار گرفته است. بخشی از این نیازها از طریق نظرسنجی و همچنین با استفاده از نظر کارشناسان شناسایی شده است.
وی ادامه داد: آموزش‌ها در قالب مجموعه‌ای از فیلم‌های آموزشی در اختیار معلمان قرار می‌گیرد و عبور از هر مرحله و دسترسی به محتوای بعدی، به آزمون‌ها و پرسش‌هایی وابسته است که برای سنجش یادگیری طراحی شده‌اند.
هوش مصنوعی جایگزین معلم نیست
فاطمی‌زاده در بخش دیگری از سخنان خود به یکی از پرسش‌های مطرح درباره گسترش هوش مصنوعی در آموزش پرداخت: آیا با ورود این فناوری، نظام آموزشی همچنان به معلم نیاز خواهد داشت؟ او در پاسخ تأکید کرد: نیاز به معلم نه‌تنها از بین نمی‌رود، بلکه با تغییر نقش آموزش، اهمیت آن بیشتر خواهد شد.
وی توضیح داد: اگر آموزش را صرفاً انتقال مطالب کتاب درسی بدانیم، ممکن است با گسترش هوش مصنوعی بخشی از این نقش کمرنگ شود، اما آموزش و پرورش تنها انتقال اطلاعات نیست. درک شرایط فردی دانش‌آموز، ارتباط انسانی، حمایت عاطفی، الگوسازی اخلاقی و راهنمایی تربیتی از جمله نقش‌هایی هستند که به گفته او همچنان بر عهده معلم انسانی قرار دارند.
رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی اعلام کرد: هوش مصنوعی قرار نیست جایگزین معلم شود، بلکه باید به‌عنوان ابزاری کمک‌آموزشی در خدمت فرایند آموزش قرار گیرد؛ همان‌گونه که نظام‌های آموزشی در طول سال‌های گذشته از ابزارهای مختلف برای تسهیل یادگیری استفاده کرده‌اند.
فاطمی‌زاده در پایان سخنان خود خاطرنشان کرد: معلمان باید بتوانند بدون هراس از فناوری و در عین حال بدون استفاده غیرانتقادی از آن، ظرفیت‌های هوش مصنوعی را بشناسند و از این فناوری در مسیر آموزش و تربیت دانش‌آموزان بهره بگیرند. هدف این است که معلمان با دانش، آگاهی و مسئولیت‌پذیری، فناوری را در خدمت فرایند آموزش و تربیت قرار دهند.
ثبت‌نام دوره آموزش هوش مصنوعی معلمان از اول مهرماه ۱۴۰۵
حمید ضرابی‌زاده، رئیس دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف، در این نشست درباره جزئیات بخش آموزشی طرح گفت: دانشگاه صنعتی شریف با توجه به مأموریت خود در زمینه تربیت نیروی متخصص و توانمند، آموزش معلمان را موضوعی مهم می‌داند؛ چرا که معلمان حلقه واسط میان دانش‌آموزان و محتوای آموزشی هستند.
او با اشاره به اجرای بخش دانش‌آموزی طرح «ایران دیجیتال» افزود: در مرحله نخست، دانش‌آموزان با زبان ساده‌تر با ابزارهای هوش مصنوعی آشنا شدند، اما آموزش معلمان می‌تواند این مسیر را عمیق‌تر کند و به آنها امکان دهد به پرسش‌های دانش‌آموزان درباره این فناوری پاسخ دهند.
به گفته ضرابی‌زاده، هدف دوره صرفاً آشنایی معلمان با ابزارهای هوش مصنوعی نیست و بخش‌هایی از مبانی و فناوری‌های شکل‌دهنده این حوزه نیز در برنامه آموزشی قرار گرفته است. مفاهیمی مانند یادگیری ماشین، مدل‌های زبانی بزرگ و هوش مصنوعی مولد از جمله موضوعاتی هستند که در این دوره مورد توجه قرار می‌گیرند.
رئیس دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به سابقه این دانشگاه در آموزش هوش مصنوعی اظهار کرد: این دانشگاه سال‌هاست دروس مرتبط با هوش مصنوعی را ارائه می‌کند و در مقاطع تحصیلات تکمیلی نیز در این حوزه فعالیت آموزشی دارد. به گفته او، همین سابقه علمی یکی از پشتوانه‌های طراحی محتوای این دوره بوده است.
آموزش در قالب دوره هشت‌هفته‌ای
ضرابی‌زاده درباره ساختار دوره توضیح داد: محتوای آموزشی در قالب یک دوره هشت‌هفته‌ای و در مجموع ۳۲ ساعت ارائه خواهد شد. آموزش‌ها با رویکرد «یادگیری خرد» طراحی شده‌اند و هر هفته مجموعه‌ای از ویدئوهای آموزشی کوتاه در اختیار شرکت‌کنندگان قرار می‌گیرد. در کنار محتوای ویدئویی، تمرین و پرسش نیز در نظر گرفته شده تا میزان یادگیری مطالب بررسی شود و شرکت‌کنندگان بتوانند پیش از ورود به بخش بعدی، آموخته‌های خود را ارزیابی کنند.
به گفته رئیس دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف، محتوای دوره با همکاری شش نفر از اعضای هیئت علمی این دانشکده تهیه شده است. از جمله استادان مشارکت‌کننده، دکتر سلیمانی، مدیر گروه هوش مصنوعی دانشکده مهندسی کامپیوتر و رئیس المپیاد هوش مصنوعی کشور، و دکتر رمضانی، مدیر پروژه و از اعضای هیئت علمی دانشگاه، هستند.
طراحی آموزش برای دسترسی گسترده معلمان
یکی از ملاحظات اصلی در طراحی دوره، امکان استفاده تعداد زیادی از معلمان به صورت هم‌زمان عنوان شده است. پلتفرم آموزشی این طرح نیز توسط فارغ‌التحصیلان دانشگاه صنعتی شریف آماده شده و برای ارائه محتوای آموزشی و تمرین‌ها در مقیاس گسترده طراحی شده است.
ضرابی‌زاده ادامه داد: در انتخاب ابزارهای آموزشی تلاش شده نیاز به تجهیزات سخت‌افزاری خاص به حداقل برسد تا شرکت‌کنندگان بتوانند حتی با تلفن همراه نیز از بخش قابل توجهی از محتوای دوره استفاده کنند. این موضوع با توجه به تفاوت دسترسی معلمان به رایانه و تجهیزات تخصصی، یکی از ملاحظات اجرایی دوره بوده است. همچنین برای پاسخ‌گویی به پرسش‌های تعداد زیادی از شرکت‌کنندگان، یک دستیار پاسخ‌گویی اختصاصی برای دوره طراحی شده است تا بخشی از پرسش‌های آموزشی و فنی کاربران را مدیریت کند.
ضرابی‌زاده در پایان با اشاره به زمان‌بندی این دوره گفت: ثبت‌نام از اول تا ۱۰ مهرماه انجام می‌شود. این دوره از ۱۶ مهرماه آغاز خواهد شد و به مدت هشت هفته ادامه خواهد داشت.
