برنامه جامع «مهر» یکی از رویکردهای جدید بنیاد ملی علم ایران برای مدیریت و راهبری حل چالشهای کلان کشور است که در آن، یک مسئله بزرگ و پیچیده به مجموعهای از پروژههای پژوهشی مرتبط و بههمپیوسته تقسیم میشود. در این رویکرد، علاوهبر تعریف و حمایت از پروژههای پژوهشی، همکاری میان ذینفعان، هدایت مجریان، یکپارچهسازی نتایج و ارائه راهکار جامع برای حل مسئله نیز دنبال میشود.
براساس این سازوکار، راهبر هر برنامه جامع از طریق فراخوان و در یک فرآیند رقابتی میان مؤسسات و مراکز پژوهشی فعال در حوزه مرتبط انتخاب میشود و مؤسسه راهبر پس از انتخاب، ضمن طراحی مدل سیستمی مسئله و تعیین پروژههای مورد نیاز، فراخوانهای پژوهشی مربوط به لایههای مختلف مسئله را با نظارت کمیته نگرش سیستمی بنیاد ملی علم ایران منتشر و هدایت خواهد کرد.
بنیاد ملی علم ایران سالانه از دو تا چهار برنامه جامع «مهر» حمایت میکند و فراخوان انتخاب راهبر این برنامهها در طول سال باز است.
نخستین برنامه جامع «مهر» که فعالیت خود را آغاز کرده، «مهرتاب» است که در پژوهشکده آب، انرژی و محیطزیست شریف برای هدایت و راهبری برنامه جامع پژوهشی «تابآوری شهری در برابر تغییرات اقلیمی» در حال اجراست.
در دومین برنامه جامع «مهر» با عنوان «مهرکام»، مسئله مدیریت، هدایت و راهبری کنترل و ارزشآفرینی ضایعات مواد غذایی با رویکردی سیستمی دنبال میشود. این برنامه براساس مدل مفهومی-سیستمی «جریان همافزایی بهینهسازی ضایعات غذا» (FLOW-SYN) طراحی شده است.
این مدل چهار محور اصلی شامل تحلیل جریان ضایعات، مداخلات فناورانه و رفتاری، ارزیابی چندبعدی اثرات و بازخورد سیاستی را دربرمیگیرد و تلاش میکند مسئله ضایعات مواد غذایی را از زوایای مختلف و با مشارکت مجموعهای از ذینفعان بررسی کند.
در همین راستا، کمیته راهبری مهرکام با مشارکت ۱۳ عضو از نهادهای دانشگاهی، پژوهشی، سیاستگذار، صنعتی، رسانهای و بخش خصوصی شکل گرفته است که ۱۰ نفر از اعضای آن نمایندگان نهادهای مرتبط با این حوزه هستند.
از جمله وظایف مهرکام میتوان به طراحی مدل سیستمی متناسب با مسئله ضایعات مواد غذایی، طراحی پروژههای پژوهشی مرتبط با لایههای مختلف مسئله، ارائه فراخوانهای پژوهشی به بنیاد ملی علم ایران و انتشار آنها با نظارت کمیته نگرش سیستمی، هدایت و راهبری مجریان پروژهها، تسهیل تعامل مجریان با ذینفعان، تحلیل و تدقیق نتایج پروژهها و در نهایت یکپارچهسازی دستاوردها و ارائه مستند نهایی اشاره کرد.
پیش از امضای قرارداد، اعضای تیم مهرکام در جلسه کمیته نگرش سیستمی بنیاد ملی علم ایران حضور یافتند و برنامه عملیاتی این برنامه و فرآیند شکست کلان مسئله به پروژههای پژوهشی ارائه و بررسی شد.
در این جلسه، محمدعلی رضوی مجری راهبر مهرکام و رئیس مؤسسه پژوهشی صنایع غذایی مشهد، ناجی، معاون پژوهش و فناوری مؤسسه و امجدی، دبیر کارگروه مهرکام مؤسسه حضور داشتند.
این جلسه با هدف آغاز فاز صفر تفاهمنامه مهرکام و تبیین فرآیند هدایت و راهبری برنامه از سوی کمیته نگرش سیستمی بنیاد ملی علم ایران برگزار شد و با آغاز این مرحله، فرآیند طراحی و اجرای پروژههای پژوهشی ذیل برنامه جامع «مهرکام» وارد مرحله عملیاتی خواهد شد.
