به گزارش پایگاه خبری اکونوآوری، نشست خبری برنامه «پسا دکتری فناوری» با حضور تورج امرایی، معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان، پیمان صالحی، دبیرکل شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری و رضا قربانی، معاون نوآوری و توسعه فناوری صندوق نوآوری و شکوفایی، ۲۰ مردادماه در محل معاونت علمی برگزار شد.

در این نشست، ظرفیت‌های برنامه «پسا دکتری فناوری دانش‌بنیان» برای تأمین نیروی انسانی متخصص شرکت‌های دانش‌بنیان، توسعه فناوری و ایجاد پیوند میان دانش‌آموختگان دکتری و صنعت تشریح شد.

نیروی انسانی متخصص پیش‌شرط رشد شرکت‌های دانش‌بنیان

تورج امرایی، معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان، با اشاره به فعالیت بیش از ۱۱ هزار شرکت دانش‌بنیان در کشور گفت: حدود ۶۰۰ هزار نفر در این شرکت‌ها مشغول به کار هستند که برآورد می‌شود حدود ۱۵۰ هزار نفر از آنان نیروهای تخصصی، دانشی و کلیدی باشند.

وی افزود: نیروی انسانی یکی از پیش‌شرط‌های اساسی رشد شرکت‌های دانش‌بنیان است و دانش این شرکت‌ها تا حد زیادی از نیروی انسانی متخصصی که در آنها حضور دارد، نشأت می‌گیرد.

معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان هدف از طراحی برنامه مشترک «پسا دکتری فناوری دانش‌بنیان» را توانمندسازی شرکت‌های دانش‌بنیان از نظر نیروی انسانی عنوان کرد و گفت: این برنامه تلاش می‌کند شکاف میان دانش، صنعت و فناوری را در یک دوره یک تا دو ساله کاهش دهد و نیروی انسانی دانشی، کارآمد و متخصص را در اختیار شرکت‌های دانش‌بنیان قرار دهد.

امرایی با اشاره به قانون جهش تولید دانش‌بنیان مصوب سال ۱۴۰۱، این قانون را دارای ظرفیت‌های قابل توجه برای طراحی برنامه‌های حمایتی در حوزه علم و فناوری دانست.

وی یکی از ویژگی‌های برنامه «پسا دکتری فناوری دانش‌بنیان» را استفاده از ظرفیت‌های این قانون عنوان کرد و گفت: در شرایط معمول، حقوق و مزایای پژوهشگر پسادکتری معادل ۸۰درصد حقوق استادیار در نظر گرفته می‌شود، اما در صورتی که شرکت دانش‌بنیان متقاضی، طرح تحقیق و توسعه‌ای ارائه کند که مشمول مواد ۱۱ و ۱۳ اعتبار مالیاتی قانون جهش تولید دانش‌بنیان باشد، امکان افزایش حقوق پژوهشگر پسادکتری تا دوبرابر فراهم می‌شود.

به گفته او، این ظرفیت می‌تواند زمینه جذب بیشتر دانش‌آموختگان دکتری در شرکت‌های دانش‌بنیان را فراهم کند و انگیزه شرکت‌ها را برای تعریف و اجرای پروژه‌های تحقیق و توسعه افزایش دهد.

معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان، توسعه فناوری، طراحی و ساخت محصولات دانش‌بنیان، ارتقای کیفیت محصولات و توسعه نوآوری در شرکت‌ها را از اهداف برنامه پسا دکتری فناوری برشمرد.

امرایی افزود: فعالیت پژوهشگران پسا دکتری در این برنامه صرفاً به تولید محصول جدید محدود نمی‌شود و می‌تواند حوزه‌هایی مانند توسعه فرایندها، روش‌های کاری و نوآوری در داخل شرکت‌های دانش‌بنیان را نیز دربر بگیرد. او این رویکرد را یکی از وجوه تمایز برنامه پسا دکتری فناوری با سایر برنامه‌های موجود دانست.

وی از پیش‌بینی سامانه‌ای برای اجرای این برنامه خبر داد و گفت: شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توانند نیازهای خود را در این سامانه ثبت کنند و پژوهشگران پسا دکتری نیز ایده‌ها و طرح‌های خود را ارائه دهند تا زمینه به‌هم‌رسانی میان نیازهای شرکت‌ها و ظرفیت پژوهشگران فراهم شود.

امرایی ادامه داد: از نظر حقوقی و قراردادی نیز سازوکارهای لازم در شیوه‌نامه این برنامه پیش‌بینی شده است تا پژوهشگران پسا دکتری نسبت به دریافت حقوق خود اطمینان داشته باشند.

این مقام مسئول با اشاره به سهم شرکت‌های دانش‌بنیان در تأمین هزینه این برنامه گفت: ۵۰درصد از ۸۰درصد حقوق استادیار بر عهده شرکت دانش‌بنیان است و شرکت‌ها در صورت ارائه طرح‌های مشمول اعتبار مالیاتی می‌توانند از ظرفیت مواد ۱۱ و ۱۳ قانون جهش تولید دانش‌بنیان برای تأمین هزینه‌ها استفاده کنند.

معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان خاطرنشان کرد: امیدواریم اجرای این طرح به افزایش مهارت دانش‌آموختگان دکتری، ایجاد اشتغال، تقویت توانمندی نیروهای نخبه در شرکت‌های دانش‌بنیان و کاهش مهاجرت نیروهای متخصص کمک کند.

«پسادکتری فناوری» موتور پژوهش و فناوری در جهان

پیمان صالحی، دبیرکل شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری نیز در این نشست با تشریح جایگاه دوره‌های پسا دکتری در نظام علم و فناوری، گفت: ظرفیت جذب اعضای هیئت علمی در تمام دنیا محدود است و همه دانش‌آموختگان دوره دکتری قرار نیست وارد مسیر هیئت علمی شوند.

وی افزود: از سوی دیگر، صنایع و مراکز تحقیقاتی در حوزه‌های بنیادی، کاربردی و صنعتی به پژوهشگرانی نیاز دارند که بتوانند به صورت حرفه‌ای و مستقل روی مسائل تحقیقاتی و فناورانه کار کنند.

صالحی با اشاره به تفاوت پژوهشگر پسا دکتری با دانشجوی دکتری گفت: پژوهشگر پسا دکتری فردی است که تجربه دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری را پشت سر گذاشته و می‌تواند به صورت حرفه‌ای و مستقل پژوهش کند.

دبیرکل شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری با اشاره به آمارهای مربوط به ایالات متحده اظهار کرد: طبق گزارشی از بنیاد ملی علم آمریکا، از حدود ۴۰۰ هزار دانشجوی دکتری در این کشور، سالانه حدود ۶۰ هزار نفر از فارغ‌التحصیلان دوره‌های دکتری به عنوان پژوهشگر پسا دکتری جذب می‌شوند.

او ادامه داد: در ایران نیز در سال ۱۴۰۱ حدود ۱۵۰ هزار دانشجوی دکتری وجود داشت، اما کمتر از هزار نفر در سال به عنوان محقق پسا دکتری جذب شدند. این موضوع نشان‌دهنده ظرفیت قابل توجهی است که می‌توان برای توسعه دوره‌های پسا دکتری در کشور مورد استفاده قرار داد.

صالحی با اشاره به آمار مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی گفت: تعداد دانشجویان دکتری کشور در سال ۱۴۰۴ به بیش از ۱۴۵ هزار نفر رسیده است. شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری صرفاً شورای وزارت علوم یا وزارت بهداشت نیست، بلکه شورای علم، تحقیقات و فناوری کشور است و مصوبات آن تمامی بازیگران این حوزه را دربرمی‌گیرد.

به گفته او، این ظرفیت ۱۴۵ هزار نفری، پشتوانه مهمی برای تأمین نیروی انسانی متخصص کشور است؛ چرا که همه دانشجویان دکتری قرار نیست در آینده عضو هیئت علمی دانشگاه شوند و بخشی از آنها می‌توانند در صنایع، شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز تحقیقاتی فعالیت کنند.

دبیرکل شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری، جذب و نگهداشت نخبگان را یکی دیگر از کارکردهای دوره‌های پسا دکتری عنوان کرد. وی با اشاره به تدوین آیین‌نامه دوره‌های پسا دکتری گفت: این آیین‌نامه با امضای شهید رئیسی ابلاغ شده و در تدوین آن تلاش شده است ظرفیت‌های مختلف حوزه علم و فناوری کشور مورد توجه قرار گیرد.

صالحی افزود: در شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری یک کارگروه ویژه برای موضوع پسا دکتری تشکیل شده که از زمان شکل‌گیری آیین‌نامه، پیگیری این موضوع را بر عهده داشته است.

این مقام مسئول همچنین به بند «ب» ماده ۹۴ قانون برنامه هفتم اشاره کرد و گفت: مؤسسات آموزشی و پژوهشی مکلف شده‌اند ۲۰درصد پژوهشگران پسا دکتری خود را در حوزه‌های کاربردی، صنعتی و فناوری جذب کنند.

صالحی با اشاره به چهار مسیر پیش‌بینی‌شده در آیین‌نامه دوره‌های پسا دکتری گفت: نوع نخست، پسادکتری بنیادی است که با هدف تقویت تولیدات علمی و کمی و کیفی پژوهش‌های بنیادی دنبال می‌شود.

وی ادامه داد: نوع دوم، پسا دکتری کاربردی است که در قالب قراردادهای ارتباط با صنعت و جامعه انجام می‌شود و استادانی که قرارداد ارتباط با صنعت یا جامعه دارند، می‌توانند برای اجرای این قراردادها پژوهشگر پسا دکتری جذب کنند.

به گفته صالحی، نوع سوم، پسا دکتری فناوری در شرکت‌های دانش‌بنیان است که موضوع نشست امروز را تشکیل می‌دهد و نوع چهارم نیز پسا دکتری صنعتی است که در صنایع بزرگ دنبال می‌شود.

صالحی با اشاره به یکی از مسائل اصلی شرکت‌های دانش‌بنیان گفت: یکی از مشکلات شرکت‌های دانش‌بنیان، دسترسی به نیروی کارآمد است. از یک سو شرکت‌هایی وجود دارند که به نیروی متخصص نیاز دارند و از سوی دیگر، دانش‌آموختگان دکتری توانمند در کشور حضور دارند، اما همواره این دو ظرفیت به یکدیگر متصل نمی‌شوند.

وی هدف سامانه برنامه پسا دکتری فناوری را ایجاد همین ارتباط عنوان کرد و با اشاره به تجربه ایالات متحده گفت: طبق گزارشی از بنیاد ملی علم آمریکا، ۲۵درصد افرادی که دوره پسا دکتری خود را در صنایع گذرانده‌اند، در همان مجموعه‌ها استخدام شده‌اند.

صالحی تأکید کرد: دوره پسا دکتری هیچ تعهدی برای شرکت‌ها به منظور استخدام پژوهشگر ایجاد نمی‌کند، اما این دوره می‌تواند فرصت مناسبی برای شناسایی توانمندی پژوهشگر و آشنایی شرکت با نیروی متخصص مورد نیاز خود باشد.

دبیرکل شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری ابراز امیدواری کرد برنامه پسا دکتری فناوری بتواند به ایجاد یک نظام همرسانی مؤثر میان دانش‌آموختگان دکتری و شرکت‌های دانش‌بنیان منجر شود.

نقش صندوق نوآوری در توسعه فناوری شرکت‌های دانش‌بنیان

رضا قربانی، معاون نوآوری و توسعه فناوری صندوق نوآوری و شکوفایی، نیز با اشاره به روند طراحی و پیگیری اجرای برنامه پسا دکتری فناوری گفت: این برنامه حاصل حدود سه‌سال پیگیری و همکاری میان مجموعه‌های مختلف است و اکنون زمینه اجرای آن فراهم شده است.

وی مأموریت صندوق نوآوری و شکوفایی را توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان و اقتصاد دانش‌بنیان عنوان کرد و گفت: شرکت‌های دانش‌بنیان بر پایه ایده‌های فناورانه شکل می‌گیرند و محصولات آنها نیز با توجه به ضوابط موجود، از سطح مشخصی از فناوری برخوردار هستند؛ اما این شرکت‌ها پس از آغاز فعالیت نیز باید خود را با سرعت تحولات فناوری هماهنگ کنند.

قربانی افزود: اگر در کنار تجاری‌سازی و توسعه بازار، از توسعه فناوری و به‌روزرسانی فناوری شرکت‌ها غفلت شود، شرکت‌های دانش‌بنیان پس از مدتی مزیت و نوآوری اولیه خود را از دست می‌دهند و نمی‌توانند همگام با تحولات فناوری حرکت کنند.

معاون نوآوری و توسعه فناوری صندوق نوآوری و شکوفایی، تفاوت برنامه پسا دکتری فناوری با استفاده از هسته‌های پژوهشی بیرونی را در امکان جذب یک نیروی متخصص و تمام‌وقت در شرکت دانست و گفت: استفاده از یک هسته پژوهشی بیرونی یک مسیر است و جذب نیروی کارآمد و واجد صلاحیت در داخل شرکت مسیر دیگری است که مزایای خاص خود را دارد.

وی افزود: این برنامه به شرکت‌های دانش‌بنیان کمک می‌کند از میان بهترین فارغ‌التحصیلان دوره دکتری، نیروی مورد نیاز خود را انتخاب کنند و از توانمندی آنها برای حل مشکلات فناورانه بهره ببرند.

به گفته قربانی، این مشکلات می‌تواند مربوط به توسعه یک محصول جدید، توسعه محصول موجود یا رفع یک مسئله فناورانه در شرکت باشد.

معاون نوآوری و توسعه فناوری صندوق نوآوری و شکوفایی با اشاره به ظرفیت اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه گفت: این ظرفیت قانونی می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند هزینه‌هایی را که برای تحقیق و توسعه انجام می‌دهند، در قالب اعتبار مالیاتی مورد استفاده قرار دهند. این ابزار می‌تواند به تقویت فعالیت‌های تحقیق و توسعه در شرکت‌های دانش‌بنیان و سایر شرکت‌ها کمک کند و به‌ویژه در پروژه‌هایی که در لبه دانش قرار دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

قربانی همچنین از برنامه دیگری در صندوق نوآوری برای استفاده شرکت‌های دانش‌بنیان از اختراعات ثبت‌شده و ظرفیت مخترعان خبر داد.

وی گفت: صندوق نوآوری و شکوفایی از ایده‌ها و پیشنهادهای جدید در زمینه توسعه فناوری شرکت‌های دانش‌بنیان استقبال می‌کند و در صورت ارائه پیشنهادهای مناسب، امکان طراحی مدل‌های حمایتی جدید برای این حوزه وجود دارد.

معاون نوآوری و توسعه فناوری صندوق نوآوری و شکوفایی در پایان خاطرنشان کرد: امیدواریم برنامه پسا دکتری فناوری بتواند ضمن کمک به شرکت‌های دانش‌بنیان برای حل مسائل فناورانه، زمینه جذب نخبگان، اشتغال دانش‌آموختگان دکتری و استفاده مؤثرتر از ظرفیت علمی کشور را فراهم کند.

جذب محققان «پسادکتری فناوری»

محسن شریفی دبیر کارگروه پسادکتری شورای عالی عتف امروز در نشست خبری پسادکتری فناوری که در ساختمان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری برگزار شد، با تشریح ابعاد این برنامه اظهار کرد: دوره پسادکتری، دوره‌ای پژوهشی و فناورانه است که طی آن، پژوهشگر پسادکتری زیر نظر استاد یا میزبان علمی، یک پروژه مسئله‌محور، صنعتی یا فناورانه را در دانشگاه، مؤسسه پژوهشی یا شرکت اجرا می‌کند.

وی ادامه داد: مدت این دوره یک سال بوده و امکان تمدید آن نیز وجود دارد. متقاضیان باید دارای مدرک دکتری تخصصی باشند، اما این دوره به‌عنوان یک مقطع رسمی تحصیلی تعریف نمی‌شود.

نبود آیین‌نامه جامع برای دوره‌های پسادکتری در کشور

دبیر کارگروه پسادکتری شورای عالی عتف با اشاره به جایگاه این دوره در نظام‌های علمی جهان گفت: در بسیاری از کشورها، محققان پسادکتری یکی از ارکان اصلی نیروی انسانی پژوهش محسوب می‌شوند و برای جذب و نگهداشت آنان سرمایه‌گذاری گسترده‌ای صورت می‌گیرد.

وی افزود: با وجود اهمیت این موضوع، دوره‌های پسادکتری در ایران توسعه محدودی داشته و تاکنون آیین‌نامه جامع و وحدت رویه مشخصی برای آن وجود نداشت.

شریفی خاطرنشان کرد: در همین راستا «طرح ملی جذب و به‌کارگیری محققان پسادکتری» در جلسه بیست‌وهشتم شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری در مرداد ۱۴۰۱ تصویب شد و آیین‌نامه اجرایی آن نیز اسفندماه همان سال در کمیسیون دائمی شورای عتف به تصویب رسید.

وی توسعه دوره‌های پسادکتری، بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت دانش‌آموختگان دکتری، کمک به نگهداشت نخبگان و حل مسائل کشور را از مهم‌ترین اهداف این طرح عنوان کرد.

به گفته او، بر اساس آیین‌نامه مصوب، متقاضیان باید دارای مدرک دکتری تخصصی از دانشگاه‌ها و مؤسسات مورد تأیید وزارت علوم یا وزارت بهداشت باشند و همچنین بیش از چهار سال از زمان فارغ‌التحصیلی آنان نگذشته باشد.

شریفی تصریح کرد: دوره پسادکتری فناوری به مدت یک سال تعریف شده و برای محققان این دوره، حقوقی معادل حداقل ۸۰درصد حقوق استادیار پایه یک در نظر گرفته شده است.

تعریف چهار نوع دوره پسادکتری برای نخستین‌بار

دبیر کارگروه پسادکتری فناوری شورای عتف با اشاره به نوآوری‌های این آیین‌نامه اظهار کرد: برای نخستین بار چهار نوع دوره پسادکتری در کشور تعریف شده است؛ در حالی که پیش از این تنها یک مدل از دوره‌های پسادکتری وجود داشت.

وی انواع این دوره‌ها را شامل «پسادکتری تحقیقات بنیادی» ویژه دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی، «پسادکتری تحقیقات کاربردی» با شرط اجرای طرح‌های دارای کارفرمای بیرونی، «پسادکتری فناوری» ویژه شرکت‌های دانش‌بنیان و «پسادکتری صنعتی» برای صنایع دارای واحد تحقیق و توسعه عنوان کرد.

آغاز اجرای رسمی «پسادکتری فناوری» ویژه شرکت‌های دانش‌بنیان

شریفی با تأکید بر اینکه مراسم امروز آغاز رسمی اجرای دوره «پسادکتری فناوری» یا نوع سوم پسادکتری است، گفت: این برنامه به‌صورت اختصاصی برای شرکت‌های دانش‌بنیان طراحی شده و شرکت‌ها می‌توانند نیازها و پروژه‌های فناورانه خود را در سامانه مربوطه ثبت کنند تا پژوهشگران متقاضی نسبت به انتخاب و ارسال درخواست اقدام کنند.

وی ادامه داد: پژوهشگران نیز امکان ثبت ایده‌ها و پروپوزال‌های خود را دارند و شرکت‌ها می‌توانند متناسب با نیازهای خود، متقاضیان را انتخاب و پذیرش کنند. در نهایت، محقق پسادکتری زیر نظر میزبان علمی حاضر در شرکت، پروژه فناورانه مورد نظر را اجرا خواهد کرد.

همکاری سه‌جانبه معاونت علمی، شورای عتف و صندوق نوآوری

وی با اشاره به ساختار اجرایی این طرح گفت: اجرای دوره پسادکتری فناوری با همکاری سه نهاد شامل معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، دبیرخانه شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری و صندوق نوآوری و شکوفایی انجام می‌شود.

شریفی از تدوین و امضای تفاهم‌نامه سه‌جانبه در شهریور ۱۴۰۴ خبر داد و افزود: سامانه ثبت‌نام و اجرای دوره نیز طراحی شده است؛ به‌گونه‌ای که فرآیند ثبت‌نام پژوهشگران و شرکت‌های پذیرنده در سامانه معاونت علمی انجام می‌شود و مراحل حمایت و پایش طرح‌ها از طریق سامانه غزال صندوق نوآوری و شکوفایی پیگیری خواهد شد.

وی ادامه داد: کمیته‌ای مشترک متشکل از نمایندگان سه نهاد مسئول بررسی درخواست‌ها، نظارت و راهبری این دوره تشکیل شده و دستورالعمل اجرایی آن نیز تدوین شده است.

به گفته وی برای اطلاع رسانی نیز: اطلاع رسانی در سه سامانه : ·سامانه شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری:www.postdoc.atf.gov.ir ·سامانه معاونت توسعه شرکت های دانش بنیان(سامانه ثبت‌نام): www.my.daneshbonyan.ir ·سامانه صندوق نوآوری و شکوفائی: www.inif.ir مراجعه شود. فراخوان اولین دوره پسادکتری فناوری (دانش بنیان) تدوین شده است که از امروز اعلام می‌شود.