به گزارش پایگاه خبری اکونوآوری، افسانه زارعی، دانش‌آموخته دکتری اقتصاد دانشگاه فردوسی مشهد و برگزیده طرح «جهت» بنیاد ملی نخبگان، در پانزدهمین همایش میثاق نخبگان با شعار «آیین میثاق نخبگان؛ با ایران فردا» بر ضرورت نقش‌آفرینی نخبگان در تشخیص مسائل اقتصادی، طراحی راهکارهای اجرایی و ارزیابی نتایج سیاست‌ها تأکید کرد.
زارعی در این همایش که یازدهم مهرماه در دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، با اشاره به تجربه خود در حوزه پژوهش و اقتصاد، سخنانش را از زاویه هزینه‌هایی که شوک‌های اقتصادی به جامعه و تولید تحمیل می‌کنند، آغاز کرد.
او با طرح این پرسش که «آخرین بار چه زمانی یک سال را بدون شوک پشت سر گذاشتیم؟» گفت: تحریم، نوسان نرخ ارز، اختلال در تأمین و تجارت و همچنین تنش‌های نظامی، دیگر نمی‌توانند صرفاً به‌عنوان رخدادهایی استثنایی در نظر گرفته شوند و بخشی از شرایطی شده‌اند که اقتصاد کشور با آن مواجه است.
زارعی افزود: در چنین شرایطی، پرسش اصلی اقتصاد دیگر این نیست که بحران چه زمانی به پایان می‌رسد؛ بلکه باید پرسید هر شوک چه میزان هزینه به مردم و تولید تحمیل می‌کند و چه مدت زمان لازم است تا اقتصاد به وضعیت پیش از شوک بازگردد.
این دانش‌آموخته اقتصاد دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به وابستگی بخشی از تولید صنعتی به کالاهای واسطه‌ای توضیح داد: اختلال در تجارت خارجی می‌تواند به توقف یا کاهش فعالیت خطوط تولید منجر شود و هزینه‌های حمل‌ونقل، بیمه و انتقال نیز فشار بیشتری بر تولیدکنندگان وارد می‌کند. از سوی دیگر، زمانی که فعال اقتصادی از قواعد و شرایط آینده اطمینان نداشته باشد، تصمیم‌گیری درباره سرمایه‌گذاری و قیمت‌گذاری دشوارتر می‌شود.
او تأکید کرد آثار شوک‌های اقتصادی با پایان یافتن بحران الزاماً از بین نمی‌روند و گفت: شبکه تأمین، مشتریان و ظرفیت‌هایی که در جریان یک بحران از دست می‌روند، ممکن است به‌سادگی قابل بازگشت نباشند. بنابراین هر ماه تأخیر در واکنش مناسب، صرفاً یک ماه زیان نیست و می‌تواند بخشی از ظرفیت بلندمدت اقتصاد کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
سه نیاز سیاست‌گذار؛ زمان، اطلاعات و ارزیابی مستقل
زارعی در ادامه سخنان خود، سه نیاز مهم سیاست‌گذار را «زمان، اطلاعات دقیق و تشخیص سریع» عنوان کرد و گفت: سیاست‌گذار برای مواجهه با مسائل اقتصادی به پیشنهادهایی نیاز دارد که قابل اجرا و قابل ارزیابی باشند.
او نقش نخبگان را در این میان صرفاً ارائه نقد ندانست و اظهار کرد: مسئولیت نخبه این است که مسئله را به‌درستی تشخیص دهد، برای آن راهکار طراحی کند و پس از اجرا نیز نتیجه را ارزیابی کند.
به گفته زارعی، این فرایند را می‌توان در سه مرحله خلاصه کرد: «تشخیص»، یعنی نشان دادن دقیق محل مسئله؛ «طراحی»، یعنی ارائه راهکاری که مسئول اجرا، مسیر اقدام و زمان‌بندی مشخص داشته باشد؛ و «پایش»، یعنی بررسی صادقانه اینکه سیاست اجراشده تا چه اندازه به نتیجه مورد انتظار رسیده است.
او تأکید کرد اگر قرار باشد نخبگان در سیاست‌گذاری نقش مؤثری داشته باشند، این نقش باید از نقد صرف فراتر برود و به ارائه راهکارهای مشخص و سنجش‌پذیر منتهی شود.
بهره‌وری؛ یکی از مسیرهای افزایش تاب‌آوری اقتصاد
این پژوهشگر اقتصادی در بخش دیگری از سخنان خود، افزایش بهره‌وری را یکی از مسیرهای تقویت تاب‌آوری اقتصادی دانست؛ به‌ویژه در شرایطی که دسترسی به فناوری و منابع خارجی با محدودیت مواجه است.
زارعی سه محور را در این زمینه مورد توجه قرار داد: استفاده بهتر از ظرفیت‌های موجود، تخصیص کارآمدتر منابع و تقویت دانش، مهارت و مدیریت داده.
او گفت بسیاری از واحدهای تولیدی با تمام ظرفیت خود فعالیت نمی‌کنند و رفع گلوگاه‌های موجود می‌تواند بدون نیاز به ایجاد ظرفیت‌های جدید، به افزایش تولید کمک کند. از سوی دیگر، سرمایه و نیروی کار باید به سمت فعالیت‌هایی هدایت شوند که بهره‌وری بیشتری دارند.
وی همچنین بر اهمیت دانش و مهارت تأکید کرد و گفت مهارتی که مورد استفاده قرار نگیرد، به‌تدریج فرسوده می‌شود. از این منظر، افزایش بهره‌وری صرفاً یک هدف کوتاه‌مدت اقتصادی نیست و می‌تواند با معیشت و آینده نیروی انسانی ارتباط مستقیم داشته باشد.
نخبگان؛ از گزارش‌های کلی تا پیشنهادهای مشخص
زارعی در پایان سخنان خود با اشاره به ظرفیت سرمایه انسانی کشور، بر ضرورت شناسایی دقیق موانعی تأکید کرد که مانع استفاده کامل از توانمندی‌های موجود می‌شوند.
او خطاب به نخبگان گفت: هر یک از شما می‌توانید در شبکه تخصصی خود، به جای ارائه گزارش‌های کلی، مسئله‌ای مشخص را شناسایی و برای آن پیشنهاد اجرایی ارائه کنید؛ پیشنهادی که بتوان آثار آن را پس از اجرا نیز سنجید.
این دانش‌آموخته دکتری اقتصاد در جمع‌بندی سخنان خود اظهار کرد: شاید نتوان همه شوک‌های اقتصادی را حذف کرد، اما می‌توان درباره میزان اثری که این شوک‌ها بر معیشت مردم و ظرفیت تولید کشور می‌گذارند تصمیم گرفت. به گفته او، بخشی از این مسئولیت بر عهده نخبگان و نقش آنان در تشخیص، طراحی و پایش سیاست‌هاست.
