به گزارش پایگاه خبری اکونوآوری، حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در مراسم افتتاحیه رویداد ملی صنایع خلاق مانوین که امروز ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵ برگزار شد، با گرامیداشت یاد شهدای انقلاب اسلامی و جنگ‌های تحمیلی اخیر، به‌ویژه امام شهید، دانش‌آموزان، معلمان، دانشمندان و هنرمندان شهید، از تلاش فعالان فرهنگی، هنرمندان، استادان و برگزارکنندگان این رویداد قدردانی کرد.
وی با اشاره به اهمیت صنایع خلاق در پیوند میان فرهنگ، فناوری و نوآوری، مباحث خود را در دو محور فلسفه صنایع خلاق و حکمرانی این حوزه تشریح کرد و گفت: صنایع فرهنگی و فناوری‌های فرهنگی، چه در شکل سنتی و چه در شکل مدرن، خنثی نیستند و همواره با فرهنگ جامعه‌ای که در آن شکل می‌گیرند، پیوند دارند. ازاین‌رو، صنایع خلاق در کشورهای مختلف، متناسب با زمینه‌های فرهنگی، تاریخی و اجتماعی آن‌ها، ویژگی‌های متفاوتی پیدا می‌کنند.
ضرورت توجه به پیوند فرهنگ و صنایع خلاق
خسروپناه با بیان این‌که صنایع خلاق چین با ژاپن و صنایع خلاق کشورهای غربی نیز با یکدیگر تفاوت دارند، افزود: حتی در میان کشورهای همسایه یا کشورهایی که پیشینه تاریخی مشترکی دارند، تفاوت‌های فرهنگی بر شکل‌گیری و توسعه صنایع خلاق اثرگذار است. بنابراین، در فلسفه صنایع خلاق باید به پیوند میان فرهنگ و تولیدات خلاقانه توجه جدی داشت.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با طرح مفهوم صنایع خلاق حکمی، اظهار کرد: پیشنهاد من این است که در حوزه صنایع خلاق، پیوند حکمت و خلاقیت را دنبال کنیم. اصفهان نیز یکی از خاستگاه‌های مهم حکمت در ایران است و حکیمان بزرگی در این شهر پرورش یافته‌اند.
وی با تشریح مؤلفه‌های حکمت گفت: منظور از حکمت در این بحث، سه مؤلفه عقلانیت، فضیلت و خدمت به مردم است. فعالان حوزه صنایع خلاق باید در کنار نوآوری و نواندیشی، این سه شاخص را در فرایند خلق و تولید آثار و محصولات فرهنگی مورد توجه قرار دهند.
خسروپناه با اشاره به جایگاه تخیل در هنر تصریح کرد: گوهر هنر، خیال و تخیل است، اما خیال می‌تواند برآمده از عقلانیت باشد یا به توهم تکیه کند. هنرمند حکیم کسی است که قوه خیال خود را با عقلانیت پیوند می‌دهد و در فرایند خلق اثر، از این ظرفیت برای تولید محتوایی برخوردار از معنا و ارزش بهره می‌گیرد.
وی افزود: تفاوت حکمت در سنت فرهنگی ما با عقل‌گرایی صرف این است که در کنار عقلانیت، به فضیلت نیز توجه می‌شود. شاهنامه فردوسی، افزون بر آن‌که اثری مبتنی بر خرد و حکمت است، فضیلت‌نامه نیز به شمار می‌رود و این پیوند میان خرد و فضیلت در آثار بسیاری از عالمان و شاعران ایرانی دیده می‌شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، خدمت به مردم را سومین مؤلفه صنایع خلاق حکمی دانست و خاطرنشان کرد: در ارزیابی یک محصول یا اثر خلاقانه، باید علاوه بر نوآوری، عقلانیت و فضیلت، به این پرسش نیز پاسخ دهیم که آن محصول چه مسئله‌ای از مردم را حل می‌کند و چه گرهی از زندگی آنان می‌گشاید. صنایع خلاق حکمی باید بتوانند میان خلاقیت، ارزش‌های فرهنگی و نیازهای واقعی جامعه ارتباط برقرار کنند.
تبیین الزامات حکمرانی صنایع خلاق فرهنگی
خسروپناه در بخش دوم سخنان خود به موضوع حکمرانی صنایع خلاق فرهنگی پرداخت و حکمرانی را نوعی فناوری نرم و فرایندی از سیاست‌گذاری تا نظارت توصیف کرد که باید همه مراحل شکل‌گیری، حمایت، تولید و توسعه فعالیت‌ها را دربر بگیرد.
وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در شورای عالی انقلاب فرهنگی و دستگاه‌های مسئول در حوزه صنایع فرهنگی و خلاق گفت: در سال‌های گذشته، بخش مهمی از اقدامات در حوزه سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری انجام شده و در کنار آن، فعالیت‌های اجرایی متعددی نیز شکل گرفته است. اکنون باید بررسی کنیم چه بخش‌هایی از فرایند حکمرانی به انجام رسیده و چه وظایفی همچنان بر زمین مانده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، تصویب سند ملی توسعه فناوری‌های فرهنگی و نرم در سال ۱۳۹۷ را یکی از اقدامات این شورا برشمرد و افزود: راه‌اندازی شهر جهانی نوآوری و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی و خلاق کشور و شکل‌گیری ستاد توسعه فناوری‌های فرهنگی و نرم در معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری نیز از جمله اقداماتی است که در این زمینه دنبال شده است.
وی با اشاره به تصویب و ابلاغ سند اسباب‌بازی در سال‌های اخیر اظهار کرد: شورای نظارت بر ساخت، طراحی، واردات و توزیع اسباب‌بازی کودکان نیز در این ساختار فعالیت می‌کند و شعبی از آن در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و آموزش‌وپرورش مستقر هستند.
خسروپناه، سند صنایع دستی، سند موسیقی، بنیاد بازی‌های رایانه‌ای، بنیاد پویانمایی و سیاست‌ها و الزامات ناظر بر صوت و تصویر فراگیر را از دیگر اقدامات انجام‌شده در حوزه سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری صنایع فرهنگی و خلاق برشمرد و گفت: در حوزه موسیقی نیز باید به پیوند عمیق میان موسیقی ایرانی و حکمت توجه داشت. دستگاه‌ها و آوازهای موسیقی ایرانی و همچنین سازهای بومی، بخشی از میراث فرهنگی و هنری ما هستند که در شکل‌گیری و انتقال مفاهیم و تجربه‌های فرهنگی نقش دارند.
وی با اشاره به تنوع دستگاه‌ها و آوازهای موسیقی ایرانی، از جمله چهارگاه، راست‌پنجگاه، شور، همایون، بیات ترک و بیات اصفهان، اظهار کرد: در ساختار موسیقی ایرانی و سازهایی مانند دوتار، سه‌تار و سنتور، ظرفیت‌های فرهنگی و هنری ارزشمندی وجود دارد که باید در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی برای توسعه صنایع خلاق مورد توجه قرار گیرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان این‌که در حوزه سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری، اقدامات قابل‌توجهی صورت گرفته است، تأکید کرد: اکنون باید بر مأموریت‌های اجرایی و مسائل حل‌نشده تمرکز کنیم و از ظرفیت ستاد توسعه فناوری‌های فرهنگی و نرم برای رفع موانع پیش‌روی فعالان این حوزه بهره بگیریم.
ضرورت به‌روزرسانی اسناد و تدوین نقشه راه اجرایی
خسروپناه در تشریح اولویت‌های حکمرانی صنایع خلاق گفت: نخستین اقدام، به‌روزرسانی سند ملی توسعه فناوری‌های فرهنگی و نرم است؛ سندی که حدود هفت سال از تدوین آن می‌گذرد و به‌روزرسانی آن نیز به‌عنوان یکی از مأموریت‌ها به معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری سپرده شده است.
وی دومین اولویت را تدوین نقشه راه اجرایی همراه با شاخص‌های مشخص ارزیابی دانست و افزود: در برخی اسناد، اهداف و راهبردها تعیین می‌شوند، اما شاخص‌های سنجش عملکرد و مسیر دستیابی به اهداف به‌روشنی مشخص نیست. در چنین شرایطی، ممکن است با گذشت چند سال از تصویب سند، خروجی متناسب با اهداف پیش‌بینی‌شده حاصل نشود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: نقشه راه باید مشخص کند که هر هدف از چه مسیری، با چه ابزارهایی و بر اساس چه شاخص‌هایی محقق خواهد شد. بدون تعیین این مؤلفه‌ها، امکان ارزیابی میزان پیشرفت و سنجش اثربخشی اقدامات محدود می‌شود.
همگرایی دستگاه‌ها و پایان دادن به فعالیت‌های جزیره‌ای
خسروپناه، ایجاد همگرایی میان دستگاه‌های مسئول را سومین اولویت حکمرانی صنایع خلاق عنوان کرد و گفت: مسئولیت بخش‌های مختلف صنایع خلاق میان دستگاه‌های گوناگون توزیع شده است؛ بخشی از حوزه صنایع دستی در اختیار وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی است، بخش‌هایی از فعالیت‌های فرهنگی و هنری با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارتباط دارند و در حوزه کودک و نوجوان نیز آموزش‌وپرورش و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نقش‌آفرین هستند.
وی افزود: یکی از مأموریت‌های مهم ستاد توسعه فناوری‌های فرهنگی و نرم، راهبری و ایجاد همگرایی میان این دستگاه‌هاست. اگر هر دستگاه به‌صورت جزیره‌ای فعالیت کند، فعالان صنایع خلاق، هنرمندان و شرکت‌های دانش‌بنیانی که برای تولید و تجاری‌سازی محصولات خود تلاش می‌کنند، بیش از دیگران از نبود هماهنگی آسیب می‌بینند.
خسروپناه تصریح کرد: باید سازوکاری شکل بگیرد که فعالان صنایع خلاق برای دریافت خدمات، حمایت‌ها و مجوزهای موردنیاز خود، میان دستگاه‌های مختلف سرگردان نشوند و بتوانند از یک مسیر هماهنگ و روشن، فعالیت خود را پیش ببرند.
اهمیت ایجاد صندوق مستقل حمایت مالی از فعالان صنایع خلاق
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، حمایت مالی از فعالان فرهنگی و صنایع خلاق را چهارمین اولویت برشمرد و گفت: افرادی که قصد دارند فعالیتی را در حوزه صنایع خلاق آغاز کنند، برای شکل‌دهی و توسعه کسب‌وکار خود به پشتوانه مالی نیاز دارند. ازاین‌رو، باید ایجاد یک صندوق مستقل برای حمایت مالی از فعالان این حوزه مورد توجه قرار گیرد.
وی با تأکید بر اهمیت حمایت از مراحل اولیه شکل‌گیری کسب‌وکارهای خلاق افزود: حمایت مالی باید به‌گونه‌ای طراحی شود که امکان آغاز فعالیت، رشد و توسعه تولیدات فرهنگی و خلاق را فراهم کند و فعالان این حوزه بتوانند ایده‌های خود را به محصولات و خدمات قابل عرضه تبدیل کنند.
بازنگری رشته‌های صنایع خلاق و احیای ظرفیت‌های آموزش هنری
خسروپناه، بازنگری در رشته‌های مرتبط با صنایع خلاق در هنرستان‌ها و دانشگاه‌ها را پنجمین اولویت دانست و با اشاره به ظرفیت‌های هنری استان اصفهان گفت: این استان از پیشینه ارزشمند هنری و استادان برجسته‌ای برخوردار است و باید از این ظرفیت‌ها برای تربیت نسل جدید هنرمندان و فعالان صنایع خلاق بهره گرفت.
وی با اشاره به وضعیت هنرستان هنرهای زیبای اصفهان و ظرفیت‌های آموزشی مرتبط با آن اظهار کرد: برخی مراکز و ظرفیت‌های آموزشی هنری، با وجود برخورداری از ساختمان‌ها و امکانات مناسب و امکان بهره‌گیری از استادان پیشکسوت، از جایگاه مورد انتظار خود فاصله گرفته‌اند. احیای این ظرفیت‌ها نیازمند همکاری دستگاه‌های مسئول، به‌ویژه وزارت آموزش‌وپرورش و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت استفاده از تجربه استادان پیشکسوت افزود: در شورای عالی انقلاب فرهنگی، موضوع استادـشاگردی نیز به تصویب رسیده است تا زمینه انتقال دانش و مهارت‌های هنری از استادان باتجربه به علاقه‌مندان فراهم شود و تربیت هنرمند صرفاً به برخورداری از مدارک دانشگاهی محدود نماند.
وی خاطرنشان کرد: بازنگری در رشته‌های آموزشی، متناسب‌سازی برنامه‌های درسی با نیازهای روز صنایع خلاق و فراهم کردن زمینه فعالیت استادان و هنرجویان، از اقداماتی است که می‌تواند به تقویت نیروی انسانی متخصص در این حوزه کمک کند.
توسعه پارک‌های علم و فناوری تخصصی صنایع خلاق
خسروپناه، ششمین اولویت را راه‌اندازی و توسعه پارک‌های علم و فناوری تخصصی صنایع خلاق عنوان کرد و گفت: هرچند ظرفیت‌هایی در این زمینه، از جمله در دانشگاه علم و فرهنگ، شکل گرفته است، اما توسعه این حوزه به زیرساخت‌های گسترده‌تر و متناسب با نیازهای فعالان صنایع خلاق نیاز دارد.
وی افزود: پارک‌های تخصصی صنایع خلاق باید بتوانند زمینه استقرار و رشد کسب‌وکارهای خلاق، تعامل میان هنرمندان و فناوران، توسعه محصولات و تسهیل تجاری‌سازی ایده‌ها را فراهم کنند. ایجاد چنین زیرساخت‌هایی می‌تواند به تقویت پیوند میان ظرفیت‌های هنری، دانش فنی و بازار کمک کند.
تسهیل و هوشمندسازی فرایند صدور مجوزها
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، اصلاح فرایند اعطای مجوزها را هفتمین اولویت برشمرد و با انتقاد از طولانی و بعضاً سلیقه‌ای بودن این فرایندها گفت: فعالان صنایع خلاق گاهی برای دریافت یک مجوز، ماه‌ها و حتی در برخی موارد مدت طولانی‌تری منتظر می‌مانند. این وضعیت می‌تواند روند آغاز فعالیت و توسعه کسب‌وکارهای خلاق را با مشکل مواجه کند.
وی تأکید کرد: صدور مجوزها باید سریع، هوشمند و مبتنی بر سامانه‌های یکپارچه باشد. وقتی یک هنرمند یا فعال اقتصادی طرحی در حوزه صنایع خلاق دارد، نباید برای دریافت مجوز میان دستگاه‌های مختلف رفت‌وآمد کند و هر دستگاه او را به مجموعه دیگری ارجاع دهد.
خسروپناه با بیان این‌که ابزارها و فناوری‌های لازم برای اصلاح این فرایندها در دسترس است، افزود: همگرایی دستگاه‌های مسئول و طراحی سازوکارهای یکپارچه صدور مجوز می‌تواند از اتلاف وقت و سردرگمی فعالان صنایع خلاق جلوگیری کند و زمینه آغاز سریع‌تر فعالیت‌های خلاقانه را فراهم آورد.
اصلاح سیاست‌های مالیاتی و حمایت از تولیدکنندگان داخلی
خسروپناه، حمایت از تولیدکنندگان صنایع خلاق از طریق کاهش فشارهای مالیاتی و تسهیل فرایندهای اداری را هشتمین اولویت برشمرد و گفت: سیاست‌های مالیاتی باید متناسب با شرایط شکل‌گیری و رشد کسب‌وکارهای خلاق طراحی شوند. اگر تولیدکننده در همان ابتدای فعالیت با فشارهای مالیاتی سنگین مواجه شود، ممکن است اساساً امکان شکل‌گیری و توسعه کسب‌وکار خود را از دست بدهد.
وی با تأکید بر ضرورت ورود سازمان امور مالیاتی به این موضوع اظهار کرد: باید شرایطی فراهم شود که تولیدکنندگان محصولات فرهنگی و خلاق در مراحل اولیه فعالیت، فرصت کافی برای شکل‌گیری، تثبیت و رشد داشته باشند و سیاست‌های مالیاتی به مانعی در مسیر توسعه آن‌ها تبدیل نشود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، بازنگری در تعرفه‌های مربوط به محصولات وارداتی صنایع خلاق را نهمین اولویت دانست و افزود: در شرایطی که تولیدکننده داخلی با فشارهای مالیاتی و هزینه‌های مختلف مواجه است، پایین بودن تعرفه محصولات وارداتی می‌تواند رقابت را برای تولیدکنندگان داخلی دشوارتر کند. ازاین‌رو، لازم است سیاست‌های تعرفه‌ای و مالیاتی به‌صورت هماهنگ بازنگری شوند تا از تولید داخلی حمایت شود و امکان رقابت برای فعالان صنایع خلاق کشور افزایش یابد.
تقویت دیپلماسی و صادرات صنایع خلاق
خسروپناه در پایان، حمایت از دیپلماسی صنایع خلاق و رفع موانع ارتباطات بین‌المللی را دهمین اولویت حکمرانی این حوزه عنوان کرد و گفت: توسعه ارتباطات بین‌المللی و صادرات محصولات خلاق، نقش مهمی در رشد این صنایع دارد و بدون حضور مؤثر در بازارهای خارجی، ظرفیت‌های داخلی نیز با محدودیت‌هایی در مسیر توسعه مواجه خواهند شد.
وی با تأکید بر اهمیت تقویت ارتباطات بین‌المللی افزود: دیپلماسی صنایع خلاق باید به‌گونه‌ای دنبال شود که مسیر معرفی و عرضه محصولات فرهنگی و خلاق ایرانی در بازارهای جهانی هموار شود و فعالان این حوزه بتوانند از فرصت‌های همکاری و صادرات بهره بگیرند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان، با تأکید بر ضرورت توجه هم‌زمان به مبانی نظری و مسائل اجرایی صنایع خلاق، خواستار مشارکت فعالان فرهنگی، هنرمندان و صنعتگران این حوزه در شناسایی مسائل و ارائه پیشنهادهای تکمیلی برای رفع موانع موجود شد.
